15.06.2023 r.

W sprawie o sygnaturze C-520/21 TSUE wydał długo oczekiwane orzeczenie w którym poruszył kilka zasadniczych dla "frankowiczów" kwestii. Głównie orzeczenie to dotyczy wynagrodzenia za korzystanie z kapitału po unieważnieniu umowy kredytu zawartej we frankach szwajcarskich. TSUE odpowiedział na pytanie czy banki faktycznie mogą żądać od konsumenta świadczeń innych niż zwrot wypłaconego kapitału i zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty. TSUE przesądził też kwestie związane z zagadnieniem odnoszącym się czy konsument - strona umowy kredytu frankowego może żądać od banku roszczeń wykraczających poza zwrot świadczeń pieniężnych.

Orzeczenie to jest skutkiem zwrócenia się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia który prowadzi sprawę jednego z „frankowiczów”.

Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie dotyczącej kredytów we frankach szwajcarskich stwierdził między innymi, że:

"ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez Bank. W związku z tym nie można dopuścić ani do tego, by czerpał on korzyści gospodarcze ze swojego niezgodnego z prawem zachowania, ani do tego, by otrzymał odszkodowanie za niedogodności nim wywołane"

Kontynuowana jest więc w tym zakresie dotychczasowa dość radykalna i niezwykle kategoryczna odnośnie zachowań banków co do umów zawieranych z kredytobiorcami będącymi konsumentami.

TSUE wskazał też, iż stabilność rynków finansowych nie ma znaczenia w ramach wykładni regulacji unijnych mających na celu ochronę tychże konsumentów.

Mało tego, Trybunał stanął na stanowisku, iż to konsumenci mogą żądać od banku rekompensaty w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawierająca nieuczciwe warunki uznana zostanie za nieważną. Stwierdził też, że prawo UE stoi w sprzeczności z ewentualnym dochodzieniem przez banki roszczeń względem konsumentów.

TSUE orzekł także w kwestii ważnego w sprawach sądowych między konsumentami a bankkami - możliwości zastosowania na wniosek konsumenta środka zabezpieczenia w szczególności poprzez zawieszenie spłat kredytu.

Stwierdził, że w celu zapewnienia pełnej skuteczności przyszłego orzeczenia:

"Ochrona zagwarantowana konsumentom przez dyrektywę 93/13 wymaga, aby sąd krajowy miał możliwość zarządzenia odpowiedniego środka tymczasowego, odmowa zawieszenia spłaty rat kredytu w ramach środków tymczasowych, może uczynić, przynajmniej w części, nieskutecznym ostateczne orzeczenie do co nieważności umowy”.

Takie orzeczenie bez zarządzonego środka zabezpieczającego nie prowadziłoby zdaniem Trybunału do przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znajdowałby się w braku nieuczciwej klauzuli, skoro musiałby on wystąpić z kolejnym powództwem o zapłatę kwot uiszczonych.  Ograniczeniu uległaby więc skuteczność ochrony przewidziana w dyrektywie 93/13.

Wyrok ten spotkał się z wieloma komentarzami w Polsce. Bardzo szybko zareagował m. in. KNF w którgo imieniu Jacek Barszczewski, dyrektor Departamentu Komunikacji Społecznej Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego stwierdził, że:

"Rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ws. C-520/21, sprowadzające się w swojej treści do zwolnienia konsumenta z poniesienia kosztu wieloletniego udostępnienia mu przez bank kapitału, ma negatywny wymiar z punktu widzenia polskiego sektora bankowego oraz całej polskiej gospodarki, ale także z punktu widzenia pewności prawa, interesu publicznego oraz elementarnych zasad sprawiedliwości społecznej, przyznając preferencyjne warunki traktowania wąskiej grupie kredytobiorców w postaci „darmowego kredytu”.

Z kolei Kamil Chwiedosik, założyciel społeczności Życie Bez Kredytu, stwierdził, że "Dzisiejsze wyroki powinny natychmiast wpłynąć na rozstrzygnięcia korzystne dla frankowiczów, czyli oddalenie pozwów banków przeciwko konsumentom w zakresie wynagrodzenia za korzystanie z kapitału i zgodę sądów na zabezpieczenia roszczenia do czasu prawomocnego wyroku. Dodał, że „polskie sądy powinny udzielać tych zabezpieczeń coraz więcej i - co ważne - również w przypadku kredytobiorców Getin. Wskazał także, że działania polskich instytucji są w UE oceniane bardzo pozytywnie i że Polacy robią to dla wszystkich obywateli Unii Europejskiej, bo ich działania są bodźcem do interpretacji przepisów unijnych w prokonsumencki sposób.

Niewątpliwie konsekwencją tego wyroku niewątpliwie będzie uniemożliwienie  domagania się przez banki na drodze sądowej wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału. Banki będą mogły domagać tylko zwrotu wypłaconego pierwotnie kapitału oraz odsetek za opóźnienie. 

Skutkiem zapadłego orzeczenia może być niewątpliwie nowa fala pozwów przeciwko bankom.